Kısa cevap: Jeneratörü ayda bir boşta çalıştırmak, motorun döndüğünü kanıtlar — yükü kaldıracağını kanıtlamaz. Gerçek bir kesintide sistemin çalışacağından emin olmanın tek yolu, yılda en az bir kez yük altında test yapmak ve ATS transfer süresini ölçmektir. Üstelik sürekli boşta çalıştırmak, dizel motorlara zarar veren ayrı bir soruna yol açar.
Boşta çalıştırmanın gizli zararı: wet stacking
Dizel motorlar, tasarım yüklerinin belirli bir oranının altında çalıştığında tam yanma gerçekleşmez. Yanmamış yakıt ve kurum; egzoz sisteminde, turboda ve enjektörlerde birikir. Buna wet stacking denir.
Sonuçları:
- Egzozdan siyah/mavi duman
- Güç kaybı ve tepki yavaşlığı
- Enjektör ve turbo arızaları
- Motor ömründe kısalma
Yani her ay 10 dakika boşta çalıştırma alışkanlığı, iyi niyetle yapılsa da motoru yıpratır. Doğru uygulama, düzenli olarak anlamlı bir yük altında çalıştırmaktır.
Üç farklı test, üç farklı amaç
1. Aylık kısa çalıştırma
Amacı: Akünün, marş sisteminin ve yakıt devresinin canlı kalması. Süresi: Motor çalışma sıcaklığına ulaşacak kadar. Kapsamı: Yük yok veya düşük yük.
Bu test bir kontrol değil, bir bakım faaliyetidir. Sistemin çalışacağını kanıtlamaz.
2. Yıllık yük testi
Amacı: Jeneratörün beyan edilen gücü gerçekten verebildiğini kanıtlamak. Yöntemi: İki seçenek vardır:
- Gerçek tesis yükü ile: Şebeke kesilir, tesis jeneratörden beslenir. En gerçekçi testtir; transfer, kalkış akımları ve gerçek davranış hep birlikte görülür. Planlı duruş penceresinde yapılır.
- Yük bankası (load bank) ile: Harici direnç bankası bağlanır, tesis etkilenmez. Kontrollü kademelerde (%25, %50, %75, %100) yüklenir. Tesisi durduramayan işletmeler için doğru yöntemdir.
Kaydedilmesi gerekenler: her kademede gerilim, frekans, akım, yağ basıncı, soğutma suyu sıcaklığı, egzoz sıcaklığı ve yakıt tüketimi.
3. ATS transfer testi
Amacı: Otomatik transfer şalterinin şebeke kesildiğinde ne kadar sürede devreye girdiğini ölçmek.
Ölçülecekler:
- Algılama süresi: ATS kesintiyi ne kadar sürede fark ediyor?
- Marş ve kalkış süresi: jeneratör ne kadar sürede yük almaya hazır?
- Transfer süresi: yükün jeneratöre geçiş anı
- Geri dönüş (retransfer): şebeke geldiğinde geri alma ve jeneratörün soğuma süresi
Bu süre, yükünüzün ne kadar kesintiye dayanabileceğiyle karşılaştırılmalıdır. Soğuk hava deposu birkaç dakikayı tolere eder; bir sunucu odası saniyeleri tolere etmez — orada jeneratörün önünde UPS olmalıdır.
Kritik ayar: kademeli kalkış
Enerji geldiği anda tüm yüklerin aynı anda devreye girmesi, jeneratörü kalkış akımlarının toplamıyla karşı karşıya bırakır. Bu, jeneratörün korumaya geçmesine veya gerilimin çökmesine yol açar.
Çözüm, kontrol panosunda kademeli kalkış (staggered start) tanımlamaktır: önce kritik yükler, sonra sırayla diğerleri. Soğuk hava deposu gibi çok kompresörlü tesislerde bu ayar olmazsa olmazdır.
Soğuk zincir tesisleri için detay: Soğuk hava deposu elektrik altyapısı.
En sık atlanan bakım kalemleri
Akü. Jeneratör arızalarının büyük bölümü motorda değil, aküde başlar. Akü gerilimi ve iç direnci ölçülmeli, şarj cihazının çalıştığı doğrulanmalıdır. Kesintide marş basmayan bir jeneratörün en yaygın sebebi budur.
Yakıt kalitesi. Dizel bekledikçe bozulur; su tutar ve mikrobiyolojik üreme olur. Yıllık yakıt analizi ve gerekirse filtrasyon önerilir. Depo dibinden su tahliyesi rutin olmalıdır.
Soğutma sistemi. Antifriz oranı, radyatör temizliği, hortum yaşlanması.
Isıtıcı (block heater). Soğuk ortamda motorun hızlı kalkması için blok ısıtıcısının çalıştığı kontrol edilmelidir.
Egzoz ve havalandırma. Jeneratör odasının taze hava girişi ve sıcak hava çıkışı yeterli mi? Yetersiz havalandırma, tam yükte motorun kendini korumaya almasına yol açar.
Yıllık test protokolü
- Akü gerilimi ve iç direnci ölçüldü
- Yakıt seviyesi ve kalitesi kontrol edildi
- Yağ ve filtre değişim takvimi güncel
- Soğutma suyu ve antifriz oranı kontrol edildi
- Yük altında test yapıldı, kademeler kaydedildi
- ATS transfer ve geri dönüş süreleri ölçüldü
- Kademeli kalkış ayarları doğrulandı
- Alarm ve koruma fonksiyonları denendi
- Jeneratör odası havalandırması kontrol edildi
- Sonuçlar ölçüm değerleriyle raporlandı
Jeneratör seçimi ve genel bakımı için: Dizel jeneratör seçimi ve bakımı.
Testinizi yapalım
Yük bankasıyla veya tesis yüküyle jeneratörünüzü test ediyor, ATS sürelerini ölçüyor ve sonuçları kademeli ölçüm değerleriyle raporluyoruz. Sözleşmeli müşterilerimizde bu test yıllık bakım programına dahildir.
İletişime geçin veya arayın: +90 537 474 89 42.
Yazar
Grafen Elektrik Mühendislik
